kaganek

Początkowo ludziom wystarczało światło zwykłego ogniska.

Potem pojawiło się łuczywo (pochodnia), oraz prymitywne lampki stosowane już około 40 tysięcy lat p.n.e.

Następnym w kolejności wynalazkiem, służącym do oświetlania domostw był kaganek, zwany czasem lampką oliwną.
Było to naczynie niewielkich rozmiarów, w kształcie miseczki z dziobkiem, uchwytem i knotem, napełnione tłuszczem roślinnym lub zwierzęcym gorszej jakości, albo olejem mineralnym, wykonane najczęściej z gliny.
Ze względu na rodzaj paliwa kaganek był spotykany głownie w rejonie śródziemnomorskim, głównie u Greków i Rzymian, znany był również w Egipcie, już około X wieku p.n.e.

Początkowo kaganek miał prosty kształt i formę, w VI wieku p.n.e. w Grecji garncarze zaczęli toczyć na kole lampki z gliny, w charakterystycznym kształcie kaganka.

Wraz z upływem czasu pojawiły się lampki coraz bardziej oryginalnie zdobione. Około drugiej połowy III wieku p.n.e. w Egipcie pojawiły się lampki z formy i moda na ich dekorowanie zygzakami, meandrami, wieńcami i wizerunkami delfinów.

kaganek zdobionyW Armenii wypalana glina zdobiona była kolorową glazurą, w Grecji natomiast spotkamy się z malowidłami figurowymi - malarstwo czarno- i czerwonofigurowe. Niektóre gliniane kaganki były prawdziwymi perełkami drobnej plastyki. Popularne były różne motywy, zwłaszcza mitologiczne, erotyczne czy sportowe (wizerunek zwycięskiego konia czy znanego atlety).
W okolicach Modeny produkowano nawet lampki stemplowane - niezbyt bogato zdobione (najwyżej maską teatralną), ale sygnowane przez wytwórców, m.in. przez słynnego Fortisa. Jego wyroby były tak pożądane, że często je podrabiano!

Wraz z postępem technicznym zaczęto wytwarzać lampki z brązu, mosiądzu, srebra, a nawet ze złota. W związku z tym, że te wykonane z metalu mocno się nagrzewały, to przeznaczano je najczęściej do wieszania, tak jak kaganek w kształcie gołębia znaleziony w kościele z VI wieku w Hippos w Izraelu.
W średniowieczu lampki oliwne powoli odeszły w zapomnienie, ich miejsce zajęły coraz bardziej popularniejsze świece.

Lampka oliwna, dzięki temu, że możliwa stała się praca po zmroku, stała się symbolem światła i oświecenia umysłowego: wiedzy, inteligencji, poznania, rozumu.

W Polsce słowo kaganek oznacza również świecznik z rozbudowanym spodkiem, przeznaczonym na kapiący ze świeczki wosk.
W świątyniach katolickich i prawosławnych lampka stylizowana na lampkę oliwną (wieczna lampka) wskazuje miejsce przechowywania Ciała i Krwi Pańskiej (hostii) - tabernakulum.

Również w naszym kraju tego typu źródło światła było kiedyś wytwarzane. W miejscowości Złota koło Sandomierza znaleziono lampkę, przypominającą czajniczek z czterema dzióbkami (na knoty), którą została wykonana w V tysiącleciu p.n.e. przez jednych z pierwszych rolników osiadłych na naszych terenach 

Więcej ciekawych informacji można znaleźć w artykule pani Agnieszki Krzemińskiej na stronie:
http://www.polityka.pl/nauka/czlowiek/285858,1,swietlana-przeszlosc.read

Testy z BRD | Znaki drogowe | BRD 24 | Karta rowerowa | Karta rowerowa - to proste | Wiersze miłosne | 1000 pytań