katarynka

Pudło z korbą wydające dźwięki - katarynka - to mechaniczny niemiecki instrument muzyczny z grupy aerofonów.

Jest to urządzenie, którego młodsi poza muzeami raczej rzadko mają okazję widzieć.

Kręcenie korbą katarynki wprowadza w ruch mechanizm z piszczałkami wargowymi, do których tłoczone jest powietrze wytworzone przez poruszane korbą miechy; ruch powietrza z kolei powoduje obrót wałka, z umieszczonymi na obwodzie ząbkami lub drewnianymi kołeczkami.

Zadaniem ząbków jest otwieranie w odpowiedniej kolejności, na odpowiedni czas, kanałów kierujących strumień powietrza na właściwą dla zaplanowanego dźwięku piszczałkę.

Przyjęte jest mówić, że instrument wynalazł i skonstruował Giovanni Barberi, żyjący w Modenie na początku XVIII wieku.

W Polsce pierwsi wędrowni kataryniarze pojawili się około 1760 roku. Nowinka szybko się przyjęła. Przed II wojną, w miastach i na jarmarkach było tak wielu kataryniarzy - według zapisów z drugiej połowy XIX wieku - że kataryniarze wręcz się nie mieścili.
W Warszawie katarynek było wówczas 470, a ulic tylko 360.
W Londynie grających było tak dużo, że o ustaleniu najmniejszej dopuszczalnej odległości miedzy katarynkami na ulicach dyskutowano nawet w parlamencie. Po wojnie tradycja kataryniarzy zaginęła.
Polska nazwa katarynka pochodzi od laleczki zwaną Katarzynką, obracającą się na dawnych instrumentach w rytm melodii.
Obecnie w Polsce nikt nawet nie produkuje katarynek. Można je zamówić w Holandii, Niemczech, Wielkiej Brytanii. Za dobrą trzeba zapłacić kilkadziesiąt tysięcy złotych - jak za niezły samochód 


Zobacz i posłuchaj jak gra katarynka:

Testy z BRD | Znaki drogowe | BRD 24 | Karta rowerowa | Karta rowerowa - to proste | Wiersze miłosne | 1000 pytań